A regulación específica das altas temperaturas no traballo foi reforzada polo Goberno mediante o Real Decreto-lei 4/2023, do 11 de maio, publicado no BOE o 12 de maio de 2023.

Esta norma modificou o Real Decreto 486/1997, sobre disposicións mínimas de seguridade e saúde nos lugares de traballo, introducindo unha protección especial para os traballos ao aire libre e aqueles que non poden desenvolverse en locais pechados.

A principal novidade foi a incorporación da obriga de que as empresas adopten medidas específicas cando existan fenómenos meteorolóxicos adversos, incluídas as altas temperaturas, derivadas dos avisos emitidos pola Agencia Estatal de Meteorología.

A reforma establece que:

Cando se desenvolvan traballos ao aire libre ou en lugares que non poidan quedar pechados e as medidas preventivas resulten insuficientes para garantir a protección das persoas traballadoras fronte a fenómenos meteorolóxicos adversos, deberán adoptarse medidas adecuadas para reducir o risco e, se non é posible garantir a protección, poderá procederse á modificación ou incluso á paralización dos traballos.

Coa chegada do verán e dos episodios de calor extrema cada vez máis frecuentes, a protección da saúde das persoas traballadoras converteuse nunha cuestión de especial relevancia. As altas temperaturas poden provocar situacións de risco grave para a saúde, especialmente en actividades desenvolvidas ao aire libre ou en centros de traballo nos que non existen condicións ambientais adecuadas.

Por este motivo, a normativa de prevención de riscos laborais impón ás empresas importantes obrigas destinadas a garantir a seguridade e saúde das persoas traballadoras fronte aos efectos da calor.

A calor é un risco laboral

As altas temperaturas non constitúen unha simple incomodidade. A exposición prolongada á calor pode provocar deshidratación, esgotamento físico, golpes de calor, perdas de coñecemento e mesmo consecuencias fatais.

Por este motivo, a calor debe ser considerada un risco laboral que a empresa está obrigada a avaliar e controlar, do mesmo xeito que calquera outro risco presente no posto de traballo.

A Lei de Prevención de Riscos Laborais recoñece o dereito das persoas traballadoras a unha protección eficaz en materia de seguridade e saúde no traballo, impondo ao empresario o deber correlativo de garantir dita protección.

Obrigas da empresa

A empresa debe adoptar todas as medidas necesarias para evitar ou reducir os riscos derivados das altas temperaturas.

Entre outras actuacións, deberá:

• Avaliar os riscos específicos derivados da calor.
• Adaptar os horarios de traballo cando sexa necesario.
• Reducir ou reorganizar as tarefas máis pesadas durante as horas de maior exposición.
• Facilitar auga potable suficiente e facilmente accesible.
• Garantir períodos de descanso adecuados.
• Habilitar zonas de sombra ou espazos climatizados para a recuperación das persoas traballadoras.
• Proporcionar equipos de protección axeitados cando sexa preciso.

Estas obrigas resultan especialmente relevantes nos sectores da construción, agricultura, gandaría, limpeza viaria, xardinería, transporte e demais actividades desenvolvidas ao aire libre.

Que ocorre cando existe alerta por fenómenos meteorolóxicos adversos?

A normativa vixente reforzou a protección das persoas traballadoras nos casos de fenómenos meteorolóxicos adversos, incluídas as ondas de calor.

Cando a Axencia Estatal de Meteoroloxía emita avisos por temperaturas extremas e non sexa posible garantir a protección efectiva das persoas traballadoras mediante medidas preventivas, a empresa deberá adaptar as condicións de traballo ou incluso interromper determinadas actividades.

A prioridade debe ser sempre a protección da saúde fronte aos intereses produtivos.

O dereito a interromper a actividade

Un dos dereitos máis importantes recoñecidos pola normativa laboral é a posibilidade de interromper a actividade e abandonar o lugar de traballo cando exista un risco grave e inminente para a vida ou a saúde.

Se as condicións de calor extrema supoñen un perigo real para a integridade física da persoa traballadora e a empresa non adopta medidas suficientes de protección, poderá exercerse este dereito nos termos previstos pola Lei de Prevención de Riscos Laborais.

Nestes casos a persoa traballadora non pode sufrir represalias nin sancións por actuar para protexer a súa saúde.

Pode a empresa obrigar a traballar a pleno sol durante unha onda de calor?

A resposta dependerá das circunstancias concretas, pero a empresa non pode ignorar os riscos derivados das altas temperaturas.

Se a exposición ao sol e á calor extrema implica un risco para a saúde e non existen medidas preventivas eficaces, a empresa deberá reorganizar o traballo, modificar horarios, incrementar descansos ou adoptar as medidas necesarias para eliminar ou reducir o risco.

A produción nunca pode prevalecer sobre a protección da saúde das persoas traballadoras.

Que facer se a empresa non adopta medidas?

Ante unha situación de risco derivada da calor, é recomendable:

• Informar inmediatamente aos responsables da empresa.
• Comunicar a situación aos representantes legais das persoas traballadoras, se existen.
• Solicitar a intervención do servizo de prevención.
• Conservar probas das condicións de traballo existentes.
• Presentar denuncia ante a Inspección de Traballo cando a empresa non adopte as medidas necesarias.

A Inspección de Traballo pode requirir a adopción de medidas correctoras e incluso impoñer sancións ás empresas incumpridoras.

Conclusión

As altas temperaturas constitúen un risco laboral real que pode afectar gravemente á saúde das persoas traballadoras.

A normativa española recoñece o dereito a traballar en condicións seguras e impón ás empresas a obriga de adoptar todas as medidas preventivas necesarias para evitar os efectos da calor extrema.

A protección da saúde non é unha opción nin unha recomendación: é unha obriga legal. Ante situacións de risco derivadas das altas temperaturas, as persoas traballadoras teñen dereito a esixir medidas de protección eficaces e, nos casos máis graves, a interromper a súa actividade para salvagardar a súa integridade física.